در حملونقل بینالمللی، کوتاهترین یا ظاهراً ارزانترین مسیر، لزوماً بهترین مسیر نیست. نوع کالا، وزن محموله، الزامات بهداشتی و گمرکی، ظرفیت وسیله نقلیه، تعداد دفعات جابهجایی بار، شرایط مرزها، زمان تحویل و مقصد نهایی، همگی میتوانند انتخاب مسیر را تغییر دهند.
در SYIRCO، تصمیم درباره مسیر، پیش از حرکت کامیون آغاز میشود. ابتدا مشخصات کالا، شرایط معامله و مقصد بررسی میشود و سپس بر اساس تجربه عملی در مسیرهای منطقه، مناسبترین روش حمل و کریدور پیشنهادی تعیین میشود.
هدف فقط رساندن کالا از مبدأ به مقصد نیست؛ هدف این است که کالا با جابهجایی کمتر، ریسک پایینتر، زمان قابلقبول و هزینه منطقیتر به مقصد برسد.
انتخاب مسیر متناسب با نوع کالا
یک مسیر واحد برای همه محمولهها مناسب نیست.
کالایی که برای عبور از یک مسیر کاملاً مناسب است، ممکن است برای محمولهای دیگر به دلیل وزن، حساسیت کالا، نوع اسناد یا تعداد مراحل ترانشیپ، انتخاب مناسبی نباشد. به همین دلیل، قبل از پیشنهاد مسیر، موضوعاتی مانند وزن، ابعاد، نوع بستهبندی، شرایط نگهداری، نیاز به کنترلهای بهداشتی یا دامپزشکی و نحوه ادامه حمل در کشور مقصد بررسی میشود.
در برخی موارد، حتی پیش از نهاییشدن خرید نیز به مشتری پیشنهاد میشود مقدار یا ترکیب محموله را اصلاح کند تا ظرفیت وسیله حمل بهتر استفاده شود و هزینه حمل به ازای هر تن کاهش پیدا کند.
به همین دلیل، مدیریت مسیر در SYIRCO فقط یک تصمیم حملونقلی نیست؛ بخشی از برنامهریزی تجاری محموله است.
انتخاب کریدور مناسب برای سوریه و لبنان
برای حمل کالا از ایران به سوریه و لبنان، بسته به نوع محموله، میتوان از کریدورهای متفاوتی استفاده کرد. دو مسیر اصلی که در عملیات ما مورد بررسی قرار میگیرند، مسیر ترکیه و مسیر عراق هستند.
هیچکدام از این دو مسیر بهطور مطلق برای همه کالاها بهترین گزینه نیستند. انتخاب میان آنها به ماهیت محموله، وزن، اسناد، حساسیت کالا، تعداد مراحل انتقال بار و شرایط عملیاتی همان حمل بستگی دارد.
برای بعضی کالاها، مسیر ترکیه از نظر ساختار حمل یا شرایط تجاری مناسبتر است. در مقابل، برای برخی بارهای سنگین، کالاهای حساس، یا محمولههایی که عبور آنها از ترکیه مستلزم توقف، تخلیه، کنترلهای بیشتر یا ترانشیپ پیچیدهتر است، مسیر عراق میتواند انتخاب عملیتری باشد.
در این تصمیم، فقط نرخ اولیه حمل ملاک نیست. تعداد کامیونها، توقف احتمالی، انتقال بار بین وسایل نقلیه، زمان رسیدن به مقصد و هزینههای جانبی نیز همزمان در نظر گرفته میشوند.
مدیریت بارهای سنگین و ظرفیت کامیون
وزن محموله یکی از عوامل اصلی در تعیین مسیر است.
در تریلیهای استاندارد بینالمللی که در مسیر ایران و ترکیه فعالیت میکنند، ظرفیت معمول بار در محدوده حدود ۲۴٫۵ تا ۲۵ تن قرار دارد. به همین دلیل، محمولههایی مانند برخی کوپهای سنگ، مواد معدنی یا دیگر بارهای سنگین، ممکن است در مسیر ترکیه از نظر تعداد کامیون و هزینه نهایی، صرفه اقتصادی کمتری داشته باشند.
در مسیر عراق، شرایط حمل متفاوت است و کامیونهای مورد استفاده امکان حمل وزن بیشتری دارند. البته بار نهایی باید با محدودیت کشور مقصد نیز هماهنگ شود؛ برای مثال در حملهای منتهی به سوریه یا لبنان، وزن بار هر کامیون بر اساس ظرفیت مجاز ادامه مسیر تنظیم میشود.
این تفاوت در بعضی عملیاتها باعث میشود محمولهای که با چند کامیون ایرانی به مرز رسیده است، پس از برنامهریزی وزن، با تعداد کمتری کامیون در ادامه مسیر حمل شود.
بنابراین، در ارزیابی حمل فقط «کرایه یک کامیون» مطرح نیست؛ وزن قابل حمل، تعداد وسایل نقلیه مورد نیاز و هزینه واقعی کل عملیات مبنای تصمیم قرار میگیرد.
کالاهای غذایی، لبنی و محمولههای حساس
برای کالاهای غذایی و محصولات حساس، انتخاب مسیر اهمیت بیشتری پیدا میکند.
محصولاتی مانند شیر خشک، پودر آبپنیر، کره، روغن حیوانی و سایر فرآوردههای با منشأ دامی، ممکن است به اسناد بهداشتی و الزامات دامپزشکی نیاز داشته باشند. محصولات کشاورزی مانند کیوی نیز مشمول کنترلها و الزامات نباتی مربوط به خود هستند.
در این گروه از کالاها، باید پیش از حرکت بررسی شود که اسناد چگونه صادر میشوند، وسیله حمل در هر مرحله چه خواهد بود، و آیا تغییر کامیون یا توقف در مسیر باعث ایجاد تشریفات اضافی، تأخیر یا هزینه بیشتر میشود یا خیر.
در بعضی مسیرها، تخلیه و بارگیری مجدد، مراجعه به مراکز کنترل یا انتظار برای تکمیل تشریفات، میتواند زمان و هزینه قابل توجهی ایجاد کند. این موضوع برای محمولههای یخچالی و سریعالفساد بسیار حساستر است.
از آنجا که کالاهای یخچالی باید در شرایط دمایی کنترلشده حمل شوند، در SYIRCO تلاش میشود اینگونه محمولهها با سرعت و دقت بیشتری عبور داده شوند. در عمل نیز این نوع کامیونها به دلیل ماهیت کالای سریعالفساد، معمولاً در تشریفات عبوری نسبت به کامیونهای معمولی اولویت بیشتری دارند.
علاوه بر این، در برخی موارد و با پذیرش هزینه از سوی مشتری، از ترموگراف برای ثبت و کنترل دمای حمل استفاده میشود. ترموگراف وسیلهای است که دمای داخل کامیون یا کانتینر یخچالی را بهصورت مستمر همراه با زمان ثبت میکند و امکان بررسی دقیق وضعیت حمل را فراهم میسازد.
این کنترل در بعضی بازارها حتی یک الزام جدی است. برای مثال، در برخی کشورها مانند اردن، برای ورود بعضی محمولههای لبنی، وجود ترموگراف در کامیون جزو الزامات گمرکی و کنترلی محسوب میشود. همچنین در حمل دریایی کالاهای یخچالی، مانند برخی میوهها یا محصولات حساس، ثبت دما میتواند در صورت بروز خسارت، مبنای پیگیری و طرح claim علیه حملکننده باشد.
به همین دلیل، برای این گروه از کالاها، حفظ زنجیره سرد، کاهش توقفهای غیرضروری و امکان کنترل مستند شرایط حمل از معیارهای اصلی انتخاب مسیر است.
کاهش ترانشیپ و ریسک آسیب به کالا
هر بار تخلیه و بارگیری مجدد، یک مرحله اضافی در عملیات است و میتواند هزینه، زمان و احتمال آسیب به کالا را افزایش دهد.
در بعضی مسیرها ممکن است یک محموله ابتدا از کامیون ایرانی به کامیون دیگری منتقل شود و سپس در مرز یا نقطه دیگری دوباره جابهجا شود. برای کالای معمولی، این موضوع شاید قابل مدیریت باشد؛ اما برای محصولات غذایی، بارهای یخچالی، بستهبندیهای حساس یا محمولههایی که شرایط نگهداری خاص دارند، تعداد دفعات جابهجایی اهمیت زیادی دارد.
در انتخاب مسیر تلاش میشود تا حد امکان از جابهجایی غیرضروری جلوگیری شود.
در مسیرهایی که امکان ادامه حرکت کامیون عراقی به داخل سوریه وجود دارد، پس از ترانشیپ در مرز ایران و عراق، کامیون میتواند مسیر را تا شهر مقصد و انبار مشتری ادامه دهد. البته در صورت تغییر شرایط تردد، راهحل جایگزین مانند تخلیه و انتقال بار در مرز نیز در نظر گرفته میشود.
این انعطاف، بخشی از مدیریت واقعی مسیر است.
حمل ترکیبی از ایران به اروپا و آفریقا از طریق بندر مرسین یا اسکندرون ترکیه
برای بسیاری از محمولههای صادراتی به اروپا، شمال آفریقا و غرب آفریقا، ترکیه میتواند حلقه اتصال حمل زمینی ایران به شبکه دریایی مدیترانه باشد.
در این مدل، کالا از ایران با کامیون به ترکیه منتقل میشود و سپس از طریق بندر، انبار و کانتینر، وارد مرحله دریایی حمل میشود. بسته به نوع کالا و ساختار عملیات، این روند میتواند به شکلهای مختلف انجام شود.
در برخی عملیاتها، کالا با تریلی ایرانی از مبدأ در ایران بارگیری میشود و مستقیماً تا بندر مرسین یا اسکندرون، یا انبارهای مرتبط با آن مسیر، ادامه پیدا میکند.
برای نمونه، در یکی از عملیاتهای انجامشده، محموله روغن خودرو پس از بارگیری و انجام تشریفات در مبدأ، با تریلی ایرانی به مرسین منتقل شد، در انبار تحت کنترل گمرک تخلیه شد و سپس داخل کانتینر بارگیری شد تا ادامه مسیر را بهصورت دریایی طی کند.
در برخی کالاهای دیگر، ساختار عملیات به این صورت است که بار در نقطه صفر مرزی از کامیون ایرانی به کامیون ترک منتقل میشود و سپس کامیون ترک محموله را به بندر مرسین یا اسکندرون میرساند تا از آنجا وارد مرحله کانتینری و حمل دریایی شود.
بنابراین، حمل ترکیبی نیز یک فرمول ثابت ندارد. نقطه انتقال بار، نوع کامیون، محل کانتینریشدن کالا و بندر خروجی، همگی بر اساس شرایط همان محموله تعیین میشوند.
مدیریت مسیر از مبدأ تا مقصد
کار SYIRCO با معرفی یک شرکت حمل یا اعلام یک نرخ پایان پیدا نمیکند.
در برنامهریزی یک حمل، ممکن است موضوعاتی مانند این موارد همزمان بررسی شوند:
- مسیر و کشور مناسب برای ترانزیت
- نوع کامیون و ظرفیت قابل استفاده
- تعداد مورد نیاز وسایل نقلیه
- امکان حمل مستقیم یا نیاز به ترانشیپ
- تعداد دفعات تخلیه و بارگیری
- الزامات مربوط به کالاهای غذایی، نباتی یا با منشأ دامی
- شرایط نگهداری کالاهای حساس و یخچالی
- لزوم استفاده از ابزارهای کنترلی مانند ترموگراف
- انتخاب نقطه مناسب برای انتقال یا کانتینریشدن کالا
- هماهنگی حمل زمینی و دریایی
- شرایط عملیاتی مرزها در زمان اجرای حمل
- هزینه واقعی کل مسیر، نه فقط نرخ اولیه کرایه
هدف از این بررسیها، شناسایی مشکلات احتمالی پیش از شروع عملیات و کاهش ریسک در طول حمل است.
تصمیم درست، پیش از بارگیری
بخشی از هزینههای اضافی حمل زمانی ایجاد میشوند که مسیر بعد از خرید کالا انتخاب شود.
گاهی مشتری مقدار محدودی کالا خریداری کرده، در حالی که بخش مهمی از ظرفیت وسیله حمل خالی میماند و هزینه کامیون تقریباً ثابت است. در چنین شرایطی، ممکن است پیشنهاد شود مقدار خرید اصلاح شود یا در صورت امکان کالای سازگار دیگری به محموله اضافه شود تا ظرفیت حمل بهتر استفاده شود.
در موارد دیگر نیز ممکن است وزن بالا، نیازهای بهداشتی، دمای نگهداری یا شرایط ترانشیپ باعث شود مسیری که در ابتدا ارزانتر به نظر میرسد، در مجموع گرانتر و دشوارتر باشد.
به همین دلیل توصیه ما این است که روش حمل و مسیر، تا حد امکان پیش از نهاییشدن خرید و بارگیری بررسی شود.
رویکرد SYIRCO
ما خود را به یک مسیر، مرز یا روش ثابت محدود نمیکنیم.
اگر مسیر ترکیه برای یک محموله مناسبتر باشد، همان مسیر پیشنهاد میشود. اگر مسیر عراق از نظر وزن، زمان، تعداد دفعات ترانشیپ یا شرایط کالا منطقیتر باشد، پیشنهاد بر همان اساس تنظیم میشود. در حملهای ترکیبی نیز ساختار زمینی و دریایی بر مبنای مقصد، نوع کالا و شرایط واقعی عملیات طراحی میشود.
معیار تصمیمگیری ما ساده است:
کدام مسیر برای همین کالا، با همین وزن، همین شرایط و همین مقصد، عملیتر و اقتصادیتر است؟
این همان چیزی است که در SYIRCO از آن با عنوان «حملونقل و مدیریت مسیر» یاد میکنیم.